Speech –diễn thuyết trước đám đông- là một môn quan trọng nơi học đường Mỹ


Một cuốn sách giáo khoa speech

Speech –diễn thuyết trước đám đông- là một môn quan trọng nơi học đường Mỹ:

Bảo Lương mến tặng nhà báo Huy Đức -tác giả “Bức tường Berlin” entry này

Tại tiểu bang California, ở bậc Cao đẳng cộng đồng,community college, để chuẩn bị transfer lên các trường Đại học 4 năm bậc Cử nhân-Cal State University-sinh viên phải cần qua một khóa học về diễn thuyết trước đám đông trong 9 units bắt buộc của domain “The English Language and Critical Thinking”-Hệ thống Đại học thiên về nghiên cứu Research, University California
( UC) như UC Irvine, UC Los Angeles, UC Riverside,ect…thì không đòi hỏi course này. Tuy nhiên, khi hoàn tất ăn bằng Cử nhân và muốn học thêm lên lấy học vị Master,Doctor…nhất là chuyên ngành health care,phải có khóa học này,với điểm tốt (điểm A –đạt từ 90%- 100 %) mới dễ được chú ý mời interview-Một số chương trình Health Care của các Đại học tư có tiếng như USC (University Southern Califonia),LLU ( Loma Linda University),và một số chuyên ngành đặc thù của hệ thống Cal State University (thiên về thực hành)-thì ngoài khóa học Public Communication này, còn phải thêm khóa học Interpersonal Communication Course-mà gọi nôm na là speech “face-to-face”-để chuẩn bị cho nghề nghiệp tư vấn patients, clients,customer ,ect…như các ngành Medicine Doctor,Dentist, Pharmacist, Nutrionist, Nursing Leader, Counselor,Socical Worker,ect….
Vì tiếng Anh không phải là tiếng mẹ đẻ,nên phần đông các sinh viên Việt Nam chúng tôi rất hãi hùng cái course này, nên hay ….để dành khóa học này vào mùa cuối,(last semester)..để nhỡ có bị dính con B,thì lúc đó professional school nó cũng đã …nhận rồi. Kế hoạch là như vậy,chứ thực ra khi trường gọi interview, hội đồng cũng đánh giá được cái interpersonal communication và cái oral accent của ứng cử viên,đây là một nỗi “đau khổ cực kỳ” cho các bác sỹ Việt Nam ta, mà tôi sẽ đề cập đến trong một vài entry sắp tới hay các bạn có thể đọc lại truyện ngắn “American Dream” của BS LNT, được post trong blog này.

Nội dung khóa học speech:

Tùy theo từng thầy cô lựa chọn giáo trình. Ở Mỹ đi học sách giáo khoa đổi xoành xoạch,cứ mỗi mùa ( semester,quarter) đổi sách-và giá sách rất đắt,còn hơn cả tiền học phí đăng ký học course đó-(tiếc rằng tôi đang thu dọn sách vở phòng động đất, nên không post cuốn sách tôi đã học lên đây cho bạn đọc trong nước tham khảo)-thường một speech course có 04 bài viết chính gồm các nội dung sau :

1- Culture: ở đây không phải nghĩa là văn hóa-mà là “đặc tính cá nhân”-bài này sinh viên giới thiệu về personal characteristic của mình.-Như nói về tính nhút nhát,mặc cảm, hay kỉ niệm không hay gì đó trong cuộc đời mình…bài này chỉ chiếm 10% số điểm của khóa học.

2- Description: là bài speech về sự mô tả, bạn có thể chọn lựa các topic như quê hương bạn, nghề nghiệp,nơi làm việc…

3- Exemplification: là bài speech nói về cái mà gây ấn tượng trong cuộc đời bạn-dạo đó tôi đã chọn topic là bộ phim “Người tình” của đạo diễn Pháp , Jan Jacques Anaud, phim quay ở Việt Nam với tài tử Hồng Kông, có mẹ người Việt , Lương Gia Huy,và cô đào nhí amateur,Jane March-phim quay gần nơi tôi trọ học năm thứ nhất ,gần Chợ Lớn,một khu phố người Hoa-Tôi đã làm các bạn Mỹ gốc Hoa thích thú với topic này.

4- Persuade Speech: Đây là bài speech quan trọng nhất khóa học,chiếm 50% số điểm,độ dài ít nhất là 04 trang giấy,nhưng bài của tôi hồi đó tới 08 trang, ba bài trên chỉ là để chuẩn bị cho bài speech này-nên chúng tôi đầu tư công sức cho bài này rất nhiều,như chọn topic có “tầm vóc lịch sử,văn hóa, ý nghĩa triết học”,chọn visual aid ( hình ảnh trên poster) phải thật đẹp,rõ, gây ấn tượng mạnh, tập đứng trước gương tự nói để đánh giá động tác,nét mặt,thu băng tới lui để sửa accent,giọng nói cho chuẩn-BS T.,bạn tôi còn mướn một tên Mỹ trắng kèm trả 7 USD/hour để hắn sửa pronounciation.Ngày trình bày bài này,ai cũng ăn mặc đẹp, …để “câu điểm ”với giáo sư và các sinh viên trong lớp ,hic…hic.

“Give me Liberty or give me Death”-Patrick Henry-Richmond-Virginia,USA 1775

Tiêu chuẩn đánh giá bài persuade speech:

1-Topic: Lựa chọn topic (chủ đề )-topic phải có tầm vóc một chút như tôi đã nói ở trên,về “lịch sử,văn hóa, ý nghĩa triết học”-chẳng ai đi lấy topic vớ vẩn như “quần Jean hở rốn”,”ca sỹ tụt váy..” để làm topic cho bài persuade speech.Các bạn Mỹ thì hay chọn Civil War,Vietnamese War,Civil Right,World War II,Pear Harbor,ect….Dân Việt thì hầu hết chọn đề tài “boat people”, “Civil War 1975”, “ Indochine Battle” (Điện Biên Phủ)-Tôi không phải là “boat people” nhưng cũng theo hội chứng “tâm lý đám đông”,title bài persuade speech cuả tôi lúc đó là “Why they left the home they love so much”-tựa một cuốn sách của Stringg Tubb mà tôi dùng làm tư liệu trích dẫn.-Phần topic này chiếm 1̀5% sô điểm.

2-Content: Dĩ nhiên phần này chiếm số điểm lớn nhất của bài speech- ví dụ như mùa tôi học course speech này, Tiến sỹ Staylor đã cho phần này là 50% số điểm.Nội dung phải sâu sát với topic. Content gồm có :
a-Purpose:Mục đích mà diễn giả muốn truyền tải đến cho người nghe
b- Main idea: phần này gồm nhiều idea nhỏ, diễn giả̉ lập luận, đưa dẫn chứng,chứng minh để thuyết pḥục người nghe
3-Conclusion: Diễn giả khẳng định lại ý kiến của mình,bảo vệ nó,rút ra bài học cho bản thân và người nghe, kêu gọi ,xách động người nghe ủng hộ ý kiến mình…
4-comment: thính giả chất vấn diễn giả,đặt câu hỏi…

Một bài speech có nội dung tốt phải bao hàm ba yếu tố quan trọng :

1-tính logos-tức là tính xác thực,có tính khoa học,số liệu,dẫn chứng hợp lý,có nguồn thông tin, trích dẫn rõ ràng.

2- tính ethos: tính luân lý,nền tảng đạo đức,những qui luật, nguyên lý mà xã hội công nhận.

3- tính pathos: là tính truyền cảm thể hiện qua cách nói,giọng văn,gây xúc động lòng người

Thang điểm cho một bài persuade speech :

Học môn speech rất “dân chủ”, chấm điểm cả lớp cùng chấm chứ không chỉ giáo viên-trước khi speaker delivery speech,cả lớp được giáo viên phát tờ “evaluate speech”,rồi sau đó cộng chung lại chia trung bình -tùy tho giáo viên mà cho thang điểm-đại loại như sau:

1-Topic: ——–/15

2-Main idea:———-/15

3-Content:

3.1 Logos: ————-/10

3.2 Ethos:—————/10

3.3 Pathos:————–/15

4-Contact eyes-face express-gesture:————–/8 (động tác,diễn tả nét mặt,tác phong)

5- Articulation:—————-/7 (khả năng nói lưu loát,không vấp váp)

5- Visual aid (hình ảnh,poster minh họa) :—————-/5

6-Dynamic:————————–/5 ( sự hùng hồn của diễn giả)

7-Time:——————/10

(Một sinh viên được chỉ định canh đồng hồ, thời gian cho một bài persuade speech thường cho phép 6-8 minutes )-Lúc trước tôi đã bị “lố giờ-overtime” vì lúc show up mấy cái hình trại cải tạo,thuyền nhân VN…tôi đã bật khóc ngon lành trước các bạn sinh viên Mỹ trắng khi có bạn hỏi “Why they left the home they love so much?”,nhưng bù lại điểm pathos và dynamic tôi đạt tuyệt đối vì giáo viên lẫn sinh viên Mỹ có bạn…khóc theo)

Một số bài speech tiêu biểu, mang tầm lịch sử thời đại:

(theo “Battle Cries”-tác giả James Ingglis-nhà xuất bản New York 2008),số thứ tự do người viết mặc định.

1-The death of Pisander in the Trojan War: của nhà thơ Hy Lạp Homer,năm 750 trước Công Nguyên

2-Conclusion of Socrates’s final speech,399 BCE: Của Plato,thế kỷ thứ 5 trước Công Nguyên

3-Vị Tổng thống Abhamra Lincoln khả kính,được nhân dân Mỹ gọi bằng từ “người Cha”để bày tỏ lòng kính trọng và ngưỡng mộ,có hai bài speech hùng biện làm thay đổi lịch sử nhân loại nói chung và nước Mỹ nói riêng-xóa bỏ chế độ chiếm hữu nô lệ, đó là diễn văn “phát động Civil War của ông,“Gettysburg Address”vào ngày 19 tháng11năm 1863,tại Gettysburg, Pensylvania -bài thứ hai là “Last Speech” ông đọc tại Nhà Trắng hai năm sau đó, ngày 11 tháng 04 năm 1865,khi kết thúc Nội chiến sau hai ngày bao vây quân miền Nam do tướng Robert E.Lee lãnh đạo.

4- Trùm độc tài phát xít Adolf Hitler cũng là một nhà hùng biện có cỡ,cũng “đóng góp cho lịch sử diễn thuyết” của nhân loại nhiều bài speech nổi tiếng ,như là “Speech to the Industry Club” tại Dusseldort,Germany, ngày 27 tháng 01 năm 1932-“Before the gate of Germaystands the New Germany” tại Nuremberg,Germany,14 September 1936, “The Non-Aggresion Pact” vào lúc quân đội Đức chiếm Phần Lan 5 tuần.-Cũng như Thủ tướng Anh Churchill-Hitler mỗi khi ra trước đám đông diễn thuyết,ông cũng thực hành trước gương các động tác diễn giải,nét mặt, ánh mắt,ect…
Lật phần Hitler trang 208 của cuốn “Battle Cries”-tác giả James Ingglis-nhà xuất bản New York 2008, tôi đề cập ở trên, hẳn người trong nước sẽ sửng sốt khi đọc thấy những dòng này “ Ho Chi Minh,Saddam Hussein,and Osama bin Laden are among many who have been compared to Hitler”. Pin code của cuốn sách này :ISBN 978-1-4351-1090-8,các bạn có thể tìm mua trên mạng.

Nguồn tham khảo : “Battle Cries”-tác giả James Ingglis-nhà xuất bản New York 2008

Biếm họa Hitler và Stalin:Wonder How Long the Honeymoon Last

người trong nước sẽ sửng sốt khi đọc thấy những dòng này “ Ho Chi Minh,Saddam Hussein,and Osama bin Laden are among many who have been compared to Hitler”. Page 208

5-“I have a dream” của Doctor Thần học, mục sư Martin Luther King,đọc tại quảng trường Lincoln Memorial , Washington,DC vào ngày 28 tháng 08 năm 1963-là một bài mẫu speech giáo khoa mà hầu hết các giáo viên Mỹ dùng làm mẫu cho sinh viên-Với “I have a dream”-Doctor Kinh đã kêu gọi toàn thể người Mỹ da màu xuống đường đấu tranh cho Civil Right-Bài diễn thuyết của ông thấm đẫm tính pathos với lời nhắn nhủ thiết tha “I have a dream today.-I have a dream that one day,down in Alabama,with its vicious racists, with its governor having lips dripping with the words of interposition and nulification;one day right there in Albama, little black boys and black girs will be able to join hands with little white boys and white girls as aiaters and brothers”…. (trang 292)-và lời kêu gọi của ông đầy nhiệt huyết, lay động lòng người :

“Let freedom ring from the snowcapped Rockies of Colorado!

Let freedom ring from the curvaceous slopes of California!

But not only that; let freedom ring from Stone Moutain of Georgia!

Let freedom ring from Lookout Moutain of Tennessee!

Let freedom ring from every hill and molehill of Mississippi. From every Mountain side,

let freedom ring.” (trang 293)


“I have a dream”của Doctor Thần học, mục sư Martin Luther King,đọc tại quảng trường Lincoln Memorial , Washington,DC vào ngày 28 tháng 08 năm 1963-là một bài mẫu speech giáo khoa mà hầu hết các giáo viên Mỹ dùng làm mẫu cho sinh viên lớp speech.

6- George W.Bush con là vị Tổng thống ‘ăn nói kém cỏi”-mỗi lần ông diễn thuyết ,tôi thấy trên tivi có vị lấy tay che miệng cười cũng đóng góp cho “lịch sử hùng biện thế giới “bài speech “ Axis of Evil” đọc tại Wahinton,DC,29 January 2002- Bush cha cũng có diễn văn hùng hồn phát động cuộc chiến Iraq vào ngày 16 tháng 01 năm 1991 “Attack on Iraq” đọc tại Wahington,DC.
7-Bài diễn văn nhậm chức “The time we change” của đương kim Tổng thống Barack Obama cũng được đánh giá là diễn văn xuất sắc tầm thời đại thế kỷ 21-Nhiều giáo viên speech đã hand out bài speech dạng “copy paper” sau đêm ông đăng quang.-Một trong những yếu tố giúp Obama làm nên lịch sử-trở thành Tổng thống da màu đầu tiên của xứ sở “kỳ thị chủng tộc”-là tài diễn thuyết, hùng biện cuả ông đã vượt trội Mc Cain.
…..Và còn nhiều bài speech lừng danh khác mà bạn đọc có thể tham khảo trong cuốn sách tôi đề cập ở trên hay bất kỳ cuốn speech text book nào .

Những bài persuade speech của Việt Nam ta:

Theo ý kiến cá nhân người viết, Việt Nam có 03 bài “persuade speech” thuộc diện bất hủ : “Nam quốć Sơn hà Nam đế cư” –của danh tướng Lý Thường Kiệt, “ Bình Ngô Đại Cáo” của quan đại thần nhà Hậu Lê-Nguyễn Trãi—và bài speech xuất sắc “Hịch Tướng Sỹ” của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn.-Sẽ có bạn thắc mắc “Tuyên ngôn độc lập năm 1945” của ông Hồ Chí Minh thì sao?-Ở đây tôi khoan bàn đến chuyện “chính kiến-ethos”-mà bởi vì bài speech này có nhiều citation không ghi rỏ nguồn (acknowledge)-tức là tính logos bị vi phạm,nên theo dựa vào tiêu chuẩn đánh giá “persuade speech”, tôi không liệt kê bài speech này. Chưa kể rất nhiều “quotation” của các học giả Trung Hoa như “lấy dân làm gốc” là của Đức Khổng Tử ,”xây dựng một nhà nước do dân, vì dân” là của cố Tổng thống Abraham Lincoln,”vì lợi ích mười năm trồng cây,vì lợi ích trăm năm trồng người” là của học giả Trung Hoa Quản Trọng, mà người trong nước cứ cho là của cụ Hồ,cứ dùng ngữ “bác Hồ đã nói…”-học đường Mỹ gọi là “plagiarism”-“đạo văn”-trích dẫn không ghi rõ nguồn-tội này rất nặng-tôi sẽ trình bày entry policy school ở học đường Hoa Kỳ khi có dịp.

Bức tường Berlin

Anh lính biên phòng Đông Đức-Steven- nhảy qua hàng rào biên giới để sang Tây Đức trong thời gian xây dựng bức tường Berlin-anh nghe tiếng gọi thú dục từ phía bên kia “come over…come over”. Ảnh chụp bởi Peter Leibing, August 15, 1961. Một trong những bức ảnh làm thay đổi thế giới-Sau đó Steven đã tự sát vì không thoát khỏi nỗi ám ảnh của “kẻ đào ngũ”

Theo dõi truyền thông mạng trong nước,có một cây viết mà nhóm chúng tôi ngưỡng mộ với lối viết́ gần như là “persuade essay”-đó là nhà báo Huy Đức, tức Osin blog. Tôi dùng chữ “gần như” và chữ “essay”,vì trong những entry và phạm vi bài báo, nhà báo chưa thề trình bày thành một “diễn văn”,và conclusion của bác chỉ gồm phần “learning” chứ không có “manipulate”, có lẽ vì kiểm duyệt báo chí -nhưng ngòi bút của nhà báo Huy Đức lúc nào cũng thấm đẫm tính pathos như “một cuộc chiến không gọi là giải phóng, nếu những gì cuối cùng nhân dân được hưởng không là độc lập-tự do” ( “Bức tường Berlin”-BBC News),mắt chúng tôi đứa nào cũng ngân ngấn nước mắt khi đọc câu này của bác, hay “Đất nào không thấm máu của dân…” (“Nông trường sông Hậu”-blog Osin)-Về tính ethos,tôi xin tạm miễn bình luận ở đây về chính kiến trong entry này-mở đầu các bài bài viết của mình,nhà báo Huy Đức thường thu thập các thông số,dữ kiện,ngày tháng, nên các bài viết mang tính logos cao.

Việt Nam nên đưa môn Speech vào học đường

Hầu như chưa thấy nguyên thủ ,chính khách nào của Việt Nam hiện nay có khả năng diễn thuyết.Chưa bao giờ tôi lắng nghe trọn vẹn hết một bài “báo cáo” trước nhân dân của các quí vị này….vì chẳng có bài nào có tính “logos”- toàn những thông số “trên trời dưới đất”-cũng chẳng hề có tính “pathos”,vì ….cầm giấy đọc ra rả chán ngắt như “cơm nguội” lấy đâu có tính pathos- ngư dân thì bị “ướp đá” mà cứ kiên định lập trường “16 chữ vàng, đồng chí tốt, đối tác tốt…”hay ăn chặn, bớt xén ,tham nhũng tiền thuế của dân thì lấy đâu có tính ethos- Nên đến chương trình thời sự chiếu cảnh “cầm giấy đọc báo cáo” là bà cụ tôi chuyển sang kênh khác coi phường chèo hát ca, hay như nhà báo Huy Đức viết “…vì không có thẩm quyền đỏ mặt” nên người dân không biết các chính khách ta đang nói cái gì? nói về ai?—Một lần coi trên yahootube,thấy cảnh chính khách ta ở hội nghị quốc tế “giải trừ vũ khí hạt nhân” cầm giấy đọc rặn từng chữ, tùy viên ngồi nhấp nhỏm phía sau coi ….sắp hết chưa để nhắc tuồng-hay chính vị này có những câu phát biểu hết sức là phi “logos” ,phi “ethos” trên diễn đàn hội thảo quốc tế với các câu “ Việt Nam ,Cu Ba như anh em sinh đôi , thay phiên nhau canh giữ hòa bình thế giới…Việt Nam gác thì Cu ba ngủ” vừa không logos (nước mình đang bị Tàu đánh chiếm mà đòi canh giữ ..thế giới) hay “phân hóa nội bộ Nhà Trắng…” , manipulate người hải ngoại về đầu tư bằng câu “về VN làm ăn đi, con gái VN đẹp lắm!” hết sức ngớ ngẩn và buồn cười.
Nhà văn hóa Thanh Niên tp HCM thỉnh thoảng tổ chức cuộc thi hùng biện, hay các diễn đàn thanh niên thế giới hay mở các diễn đàn theo chủ đề tầm vĩ mô để các sinh viên trẻ diễn thuyết ,bày tỏ ý kiến trước những vấn đề toàn cầu. Việt Nam cần có nhiều diễn giả giỏi trên những sân chơi lớn-Nên việc đưa môn speech vào chương trình Trung học, Đại học theo tôi là cần thiết.

Bảo Lương

Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả.

Nguồn tham khảo :“Battle Cries”-tác giả James Ingglis-nhà xuất bản New York 2008
ISBN 978-1-4351-1090-8

Link liên quan :

Giáo dục

Nướ́c Mỹ

Posted via email from TuanAnh Nguyen

2 comments

  1. Nhiều lúc mình cũng muốn linkcả bài text-không phải copy mà chưa biết cách làm, nhờ bạn hướng dẫn.

    • thực ra bài này cháu post bị lỗi nên nó link cả text thế, bác có thể dùng Send trackbacks để backlink là hay nhất, link cả text thật ra khó chịu với người đọc lắm ạ. Cảm ơn bài viết của bác :)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: